Wel weten, niet doen. Waarom?!

Het is superfrustrerend, juist als je gewend bent dat je hoofd je beste vriend is in het vinden van oplossingen: Ik weet het wel, dus waarom doe ik het dan niet? Het wel weten, niet doen is heel menselijk. We weten allemaal dat een wortel gezonder is dan een zak chips, dat zitten het nieuwe roken is, dat dat boek zichzelf niet schrijft en die business zichzelf niet start, dat schreeuwen tegen je kinderen je zelden beter laat voelen en dat vaker pauze en rust nemen je uiteindelijk productiever én gelukkiger maakt.

Dus waarom doen we het dan niet? Een deel is eenvoudig: ons brein hecht simpelweg meer waarde aan nu dan aan straks. De beloning van nú iets lekkers wint het van je straks fit voelen. Of juist nu even eerst je to-dolijst afvinken zodat je straks écht rust kunt nemen. Of anders morgen, of volgende week. Want dan voel je je nu in ieder geval veilig in je productiviteit.

Je rationele kant snapt het allemaal wel, met die lange termijn enzo. Dus hoe zorg je nou dat je ook kiest naar wat je weet? Zit het in wilskracht? Nee, die mag je wat mij betreft uit het raam gooien. SMART doelen stellen? Mjoah, dat kan helpen, maar niet voor de hardnekkige dingen.

Wel weten, niet doen, gaat volgens mij over jezelf kennen. Echt aan durven kijken. De volgende drie dingen kunnen je helpen om van wel weten naar óók doen te gaan.

Wel weten is niet genoeg

De mensen in mijn praktijk zijn stuk voor stuk slimme mensen, met veel gevoel en een sterke ratio. Ze willen dingen leren, zijn bereid om naar zichzelf te kijken. Als een gelukkig leven op weten aan zou komen, zouden ze niet bij mij zitten. Punt.

Waar zit het dan wel in? Zorgen dat jij in lijn bent met je eigen keuzes. Als jij niet doet wat je wel weet, dan is er iets in jou dat het geen goed idee vindt. Omdat je toch ergens denkt dat je nog eerst iets moet bewijzen voordat je het “mag” doen. Of omdat je denkt dat als je het eerst van nóg een paar kanten gaat bekijken, je jezelf kunt beschermen tegen de pijn van falen.

Als je je niet bewust bent van deze onderliggende overtuigingen, kun je gaan geloven dat je simpelweg niet genoeg wilskracht hebt om het voor elkaar te krijgen. Of dat je het blijkbaar gewoon niet echt wilt. Door aan te kijken wat eronder zit, kun je het van iets onbewusts, naar iets bewusts maken. En pas dan, als je je er bewust van bent, kun je er iets aan veranderen. Dat is dan helaas vaak niet een kwestie van het knopje omzetten van ‘nu weet ik dat ik deze overtuiging heb, dus ik kies ervoor het niet meer te hebben’. Wel dat je eraan kunt gaan morrelen en er wat beweging in kunt krijgen. Okee, als ik nu blijkbaar dít vind, of dáár bang voor ben… kan ik het mezelf dan comfortabeler maken? De drempel verlagen? Of misschien een akkoordje sluiten waardoor ik kan bewijzen aan mezelf dat het anders zit?

Onderzoek eens voor jezelf wat er bij jou onder ligt, door jezelf nieuwsgierige vragen te stellen. Wie weet helpt dat je al om in beweging te komen.

Bottom up of top-down

Een bekend fenomeen waarin hoogbegaafde breinen anders werken dan de meeste, is het verschil in top-down of bottom-up werken. Bottom-up, zoals de meeste mensen fijn werken, betekent beginnen bij het begin, dat wat je nu al kunt overzien, en dan gaandeweg de verbanden leren zien en erachter komen waar het allemaal toe dient. Top-down kijkt juist eerst naar de grote lijnen zoals het eindresultaat en de benodigde samenhang tussen stukjes. Zo weet je dat die eerste stappen die je daarna gaat zetten ook echt ergens over gaan.

Dit verschil maakt ook uit voor het wel weten, niet doen. Waar de een er prima mee kan leven om gewoon te beginnen en wel te zien waar het heen gaat, zorgt dat er bij de ander voor dat er totaal geen motivatie is, en dus ook geen beweging. Herken jij je in het top-down-denken? Zorg er dan voor dat je met je eigen stroom meewerkt, in plaats van ertegenin.

Maak die spreadsheet waarin je van tevoren kunt voorspellen wat het aanleren van een nieuwe gewoonte echt voor effect heeft en na hoeveel tijd je resultaat mag verwachten. Of teken eerst de perfecte bogen en cirkelpatronen uit die je wilt bouwen, voordat je je opgeeft voor de workshop metselen voor beginners. Ga eerst met jezelf in gesprek over wat de kosten en baten zijn voor jouw belangrijkste waarden voordat je gaat solliciteren naar die nieuwe functie. Gun jezelf de antwoorden die jij nodig hebt, ook als anderen dat overdreven of perfectionistisch willen noemen.

IFS: het niet doen komt door tegenstrijdige belangen

Ah, en dan de derde, die mij nauw aan het hart gaat en voor jou misschien onbekend terrein is. Ik werk heel graag met een bepaalde manier om met jezelf in gesprek te gaan: Internal Family Systems (IFS). Deze manier van werken gaat ervan uit dat jij bestaat uit verschillende ‘delen’, subpersoonlijkheden die er allemaal een ander beeld op nahouden van wie jij bent, hoe de wereld werkt, en wat veilig is om te doen. Die beelden – en dus de belangen – kunnen elkaar nogal tegenspreken.

Zo vindt een deel van mij het nog steeds héél spannend om mijn eigen mening te verkondigen voordat ik die van de ander ken. Dat deel gelooft dat ik niet veilig ben als ik ’te anders’ ben en alleen kom te staan, en het laat mij dat luidkeels weten in de vorm van spanning, smoesjes en vermijding. Een ander deel wordt juist boos op me als ik te weinig van mezelf laat zien, omdat het ervan overtuigd is dat ik niets bereik en eigenlijk een schande ben als ik niet overal probeer het beste uit te halen. Dit deel foetert op me en probeert me met gemene sneren in actie te krijgen. Kun je je voorstellen dat mijn hoofd niet bepaald rustig is op zo’n moment? 😅

Wat ik heb geleerd is dat je in gesprek kunt gaan met zo’n deel. Er kennis mee maken, het bedanken voor het harde werk om mij veilig, gezond, dapper, groeiend of geliefd te houden, en het laten weten dat het er niet alleen voor staat. Dat ik, en andere delen, óók het beste met mij voorhebben. De spanning zakt, de emoties voelen zich wat minder nodig. Dat geeft mij als persoon de ruimte om te kiezen voor wat ik zelf waardevol vind.

Het is best lastig om dit in je eentje te doen, al is het maar omdat we geen tijd nemen om te gaan zitten om eens even een gesprek met onszelf te voeren. Maar ook omdat het soms lastig is om nieuwsgierig en liefdevol te blijven kijken naar een deel waarvan je weet dat het jou vooral in de weg zit. Daarom is het fijn om het samen te doen. Ik stel jou vragen om je delen beter te leren kennen, en om te achterhalen wat er nodig is.

Klinkt vaag? Dit YouTube-kanaal laat zien hoe het in zijn werk gaat. Ben je nieuwsgierig, of klinkt dit precies zoals het voor jou voelt? Dan kan ik je wellicht helpen om jouw delen rust te laten vinden en jou weer goed aan het stromen te krijgen. Neem even contact met me op.

De foto bovenin is van Anthony Tran op Unsplash