Omgaan met teleurstelling als hoogbegaafde

Teleurstelling hoort bij het leven, ook al is dat een heel cliché dooddoener. Iedereen komt het tegen, maar het kan voelen je het omgaan met teleurstelling als hoogbegaafde vaker tegenkomt.

Dat heeft een aantal oorzaken. Jouw gevoelssysteem slaat snel en hard uit, dus zelfs een kleine tegenslag kan flink pijn doen. Je standaarden zijn hoog, waardoor ‘goed genoeg’ voor jou vaak helemaal niet goed genoeg is. Dan zie je ook nog mogelijkheden die anderen niet eens opmerken, en ga je er gemakkelijk vanuit dat mensen of situaties daarop aansluiten. Het gevolg: de realiteit valt tegen.

Waarom hoogbegaafden vaker teleurgesteld zijn

Teleurstelling ontstaat wanneer de werkelijkheid op een negatieve manier niet aansluit bij je verwachting. Je kunt teleurgesteld zijn in jezelf, in anderen, in situaties, of zelfs over je eigen gevoel van teleurstelling (want je had je nog zó voorgenomen om er positief in te staan…) Teleurstelling is een vervelend gevoel, dat zich richt op wat er niet is. Een resultaat of reactie die uitblijft, terwijl je erop hoopt.

En precies daarin zit al een deel van waarom hoogbegaafde mensen juist sneller teleurstelling voelen: je kunt dingen heel goed voor je zien. Hoe het zal gaan, hoe het resultaat eruit zal zien, hoe mensen zullen reageren. Als je daar zo’n helder plaatje van hebt, is het ook snel duidelijk als het anders gaat. Ook al zijn anderen tevreden, krijg je complimenten, of is iedereen lyrisch over die locatie van je teamuitje, jij staat van binnen flink te balen.

Dit verklaart voor een deel waarom je váker tegen teleurstellingen aan loopt. Omgaan met teleurstelling als hoogbegaafde is ook net even wat anders, omdat teleurstelling – net als andere gevoelens – harder binnenkomt. Jouw neurale systeem staat op scherp, en razendsnel gaat alle informatie over en weer. Doordat jouw neurale systeem méér verwerkt, verbind je ook bovengemiddeld veel met elkaar. Dat kan betekenen dat je gaat doemdenken over wat de teleurstelling allemaal omhelst, of dat je hoofd herinneringen die niets met de huidige situatie te maken hebben laat oppoppen.

Maar de pijn van teleurstelling (noem het verdriet of boosheid, het is meestal een mix van beide), vuurt ook harder. Het is helaas de keerzijde van jouw mooie vermogen om intens te kunnen genieten.

En dan nog een derde reden: hoge standaarden voor jezelf. Als je snel leert en veel kunt, is de lat al vroeg hoog gelegd. Alles wat minder is dan perfect kan voelen als falen, en ook hierbij maakt de mening van de buitenwereld vaak weinig uit. Het is soms ook knap lastig om je in te leven in de verwachtingen van anderen. Je eigen maatstaf is de norm: Je gaat er vaak vanuit dat collega’s, vrienden of partners dezelfde toewijding en zorgvuldigheid hebben als jij. Spoiler: dat is zelden zo. Dat verschil in tempo en precisie levert vaak frustratie op.

Tel daar een flinke dosis idealisme en rechtvaardigheidsgevoel bij op, en je hebt een recept voor veelvuldige teleurstelling.

Teleurstellingen voorkomen: realistische verwachtingen en duidelijkheid

Niet elke teleurstelling kun je voorkomen, maar er zijn manieren om de kans kleiner te maken. Deze dingen vragen oefening, dus geef jezelf de tijd om je ze eigen te maken.

• Maak een realistische inschatting. Stel jezelf bij een nieuw project of een afspraak de vraag: is mijn verwachting haalbaar? Of leg ik mijn eigen standaard bij iemand neer die vanuit heel andere waarden of mogelijkheden werkt? Natuurlijk is het mooi als alles helemaal in de puntjes goed gaat, maar blijf bij de kern: wat is het allerbelangrijkste dat dit moet gaan betekenen? Wanneer bereikt het dat doel? Dát is je lat voor ‘goed genoeg’ en de rest is bonus.
• Spreek verwachtingen uit. Wat voor jou vanzelfsprekend is, kan voor de ander compleet nieuw zijn. Als je wilt dat iets op een bepaalde manier gebeurt, zeg dat dan hardop. En liever nog, leg het ook vast op papier, zodat je ernaar terug kunt verwijzen. Dit kan best spannend zijn, maar duidelijkheid scheelt een hoop teleurstelling achteraf.
• Zie wat er wél goed gaat. De neiging om te kijken naar wat beter had gekund is sterk, en precies wat teleurstelling maakt. Maar elke situatie heeft ook iets dat wél gelukt is. Als je je blik bewust verschuift, word je minder overspoeld door dat ene gemiste punt. Wat ook kan helpen, is er een schaal van maken. In hoeverre is het gelukt? 60%? Geef je het een 7-? Of 3 van de 5 sterren? Meestal kom je niet op 0 uit. Stel jezelf dan de vraag: wat maakt dat ik het dít cijfer geef, en niet lager?

Zo neem je de scherpe randjes weg nog vóórdat je in de situatie belandt.

Omgaan met teleurstelling als het toch gebeurt

Soms kun je alles netjes communiceren en toch wordt iets een domper. Dan helpt het om te kijken hoe je er op een gezonde manier mee omgaat. Het belangrijkste om te onthouden is dat jouw gevoel niet fout is. Je weet nu dat jij gevoeliger bent voor teleurstelling dan de meeste mensen om je heen. Je stelt je niet aan, het is geen gevoel dat je moet onderdrukken. Dus wat dan wel?

• Geef ruimte aan je gevoel. Teleurstelling wegdrukken werkt averechts. Het blijft knagen en stapelt zich op. Zoek een manier die bij jou past: schrijf het van je af, praat erover met iemand die je begrijpt, of gebruik een creatieve uitlaatklep zoals tekenen, muziek of sport. Door je emotie te uiten, krijgt die vanzelf een plek. Plan ook actief ruimte in voor teleurstelling. Het klinkt bijna cynisch, maar als je rekening houdt met tegenslag, kun je er rustiger onder blijven. Zorg dat je na iets dat teleur kan stellen ruimte inplant om even met iemand te bellen, of om een uurtje of avond met jezelf te kunnen zitten. En ging het tóch fantastisch? Dan kun je die ruimte mooi gebruiken om het te vieren.
• Gebruik geweldloze communicatie. Ruimte geven aan je gevoel is iets anders dan iedereen de schuld geven 😉.Nonviolent communication of geweldloze communicatie geeft een simpel maar krachtig kader: benoem eerst wat er feitelijk is gebeurd, zonder oordeel. Vertel daarna welk gevoel dat bij je oproept, en welke behoefte eronder zit. Sluit af met een concrete wens of verzoek. Bijvoorbeeld: “De vergadering begon een half uur later dan afgesproken. Daardoor voelde ik me gefrustreerd, want ik heb behoefte aan efficiënt omgaan met tijd. Zou je de volgende keer een bericht willen sturen als er vertraging is?” Dit klinkt misschien wat schoolboekachtig, maar oefening baart kunst. En het is een manier om een volgende teleurstelling te voorkomen.
• Ontwikkel veerkracht. Teleurstelling kan ook een kans zijn om te oefenen in flexibiliteit. Je kunt jezelf afvragen: wat kan ik hiervan leren? Hoe kan ik de volgende keer beter inschatten wat realistisch is? Of: hoe kan ik mijn energie zo inzetten dat ik niet blijf hangen in wat misliep, maar me richt op wat nu mogelijk is? Veerkracht betekent niet dat je nooit geraakt wordt, maar dat je steeds sneller terugveert naar balans.
• Zie teleurstelling als een signaal. Een belangrijk inzicht is dat teleurstelling geen bewijs is dat je faalt of dat anderen je niet waarderen. Het is simpelweg een signaal: jouw verwachting en de realiteit lagen niet op één lijn. Dat kan pijn doen, maar het is ook een uitnodiging. Een uitnodiging om beter te communiceren, om milder te zijn voor jezelf en om te ontdekken dat de wereld niet vergaat als iets anders loopt dan je had gedacht. Daar zit ook een luchtige kant aan. Soms blijkt een teleurstelling achteraf juist een meevaller. Het feestje dat niet doorging, geeft je ineens een vrije avond die je hard nodig had. De sollicitatie die je misliep, opent de deur naar iets dat veel beter bij je past. Misschien voelt het niet meteen zo, maar door je blik te verruimen, ontdek je dat teleurstelling vaak een tussenstap is naar iets nieuws.
• Kies hoe je verdergaat. Soms helpt het om na een teleurstelling bewust een besluit te nemen. Wil ik dit pad nog verder bewandelen, of laat ik het los? Waar teleurstelling je vaak een machteloos gevoel geeft, kun je door je pad bewust te kiezen weer het gevoel terugkrijgen van regie, groei en autonomie.

Tot slot: goed omgaan met teleurstelling als hoogbegaafde is een kans tot groei

Omgaan met teleurstelling als hoogbegaafde vraagt om bewustzijn van je hoge standaarden én om mildheid naar jezelf en anderen. Door verwachtingen uit te spreken, realistisch te kijken en ruimte te maken voor emoties, wordt teleurstelling niet langer een struikelblok, maar een kans om veerkracht en verbinding te ontwikkelen.

Daarnaast geeft teleurstelling ook aan wat belangrijk is voor je. Want waaróm doet het pijn? Had je meer verbinding willen voelen? Is er een gebrek aan schoonheid of harmonie in het resultaat? Zocht je naar vrijheid of naar rechtvaardigheid met wat je deed? Het is misschien niet je favoriete emotie, maar teleurstelling kan je dichter bij jezelf brengen. Het leert je wat je belangrijk vindt, wat je nodig hebt, en waar je grenzen liggen. De achterliggende waarde in jouw teleurstelling kan je nieuwe richting geven voor je leven – als je die kans durft te grijpen.

Nou is het praten over waarden en je leven daarnaar vormgeven precies wat ik het liefst doe. Dus zit je met vragen over je volgende stap, kijk dan eens of een Krachtconsult wat voor jou kan betekenen.

De foto bovenin is van Sarah Kilian op Unsplash.